In gesprek met Jurgen Spelbos

We spraken met Jurgen Spelbos. Auteur van het boek Minder Stress met Stressologie dat in het voorjaar van 2018 in de boekhandels verscheen. Door zijn ervaring met chronische stress werd Jurgen gedwongen om zich in het onderwerp te verdiepen. Dat betekende in zijn geval dat hij er een levenswerk van maakte. Hij onderzocht alles wat er ook maar te vinden is op het gebied van stress en onderging het merendeel aan oplossingen ook persoonlijk. Zo kwam hij tot de rijke bron aan informatie over het onderwerp gebaseerd op deels feiten en deels ervaringen. Dit heeft geleid tot een zeer leesbaar boek waar eigenlijk iedereen wel wat uit kan halen. Maar dat niet alleen. Gaandeweg kwam Jurgen tot de conclusie dat er nog niet echt een sluitende methode was ontwikkeld om stress te verminderen. Zo kwam hij op het idee om een eigen methode te ontwikkelen en noemde die Stressologie.

Hoe zou je Stressologie in het kort omschrijven

Stressologie is een methode waarbij je op meerdere niveaus werkt aan het verminderen van je stress. Het gaat veel verder dan alleen een benadering vanuit de psyche, wat nu gebruikelijk is. Ook je lichaam en leefstijl, je persoonlijkheid, je mentaliteit, gevoelens en emoties, het onderbewustzijn en het hogere bewustzijn worden meegenomen in Stressologie.

Waarin verschilt het van andere methodes die stress aanpakken?

De meeste methodes zijn de snelle, zaligmakende oplossingen. Zo is volgens de aanbieders van bijvoorbeeld mindfulness mindfulness dé oplossing tegen stress. Mindfulness is prima maar het is maar een van de honderden oplossingen voor stress. Je kunt mediteren tot je een ons weegt maar als een magnesiumtekort de oorzaak is van je stress zul je met meditatie niets opschieten. Stressologie is een integrale oplossing, de eerste die er is voor zover ik weet.

Kun je de missie en visie omschrijven die je met Stressologie hebt?

Stress is veel schadelijker dan de meeste mensen weten maar er is ook veel meer aan te doen dan we denken. En daar wil ik aandacht voor vragen.

Dat stress kan leiden tot een burn-out weten de meesten van ons nu wel. Vijftien procent van de werkende vrouwen hebben een burn-out gehad de afgelopen jaren en negen procent van alle werkende mannen. Afgezet op een beroepsbevolking van negen miljoen is dat dik een miljoen mensen, dat is een absurd aantal. En dan te bedenken dat een burn-out maar een van de dingen is die je van chronische stress kunt krijgen, je kunt er ook depressief van worden of ziek. Veel mensen hebben niet door dat stress de onderliggende oorzaak is van hun ziekte. Dat zijn met name mensen die meerdere klachten hebben, in meerdere stelsels van hun lichaam (ademhaling, spijsvertering, luchtwegen, nieren, klieren, huid etc.). Bij 2 of meer stelsels bestaat er een hele grote kans dat chronische stress de onderliggende oorzaak is. Mijn eigen fysieke aftakeling begon met likdoorns (huid) en permanent ontstoken sinussen (luchtwegen). Veel mensen weten dit niet en zijn bezig met symptoombestrijding en beseffen niet dat ze ziek zijn door chronische stress. Ze pakken de oorzaak niet aan waardoor de klachten alsmaar groter worden.

Vechten tegen een ziekte wordt in Nederland als een deugd gezien. Zo staat er op menig rouwkaart: Hij heeft gestreden tot het eind. Maar dat is juist verkeerd is mijn ervaring. Vechten gaat onherroepelijk gepaard met stress en dat maakt elke ziekte juist erger. Kap met die stress, hou op met vechten en ga van alles doen om je lichaam en geest te versterken, dat is een veel betere route. Bij mij vond de verbetering pas plaats toen ik ophield met vechten.

Wie is de belangrijkste doelgroep van de Stressologie Methode?

Alleenstaande vrouwen van een jaar of 35 hebben het meeste last van stress. Dat is de grootste doelgroep. Maar ook steeds meer jongeren hebben last van stress. Dat zijn er met het jaar meer. Vrouwen kunnen er niets aan doen dat zij meer last hebben van stress, ze hebben een veel ingewikkeldere hormoonhuishouding hebben dan mannen en bij stress draait alles om hormonen. Hun lichaam wordt geregeld onderworpen aan hormonale veranderingen. Denk bijvoorbeeld eens aan de maandelijkse cyclus, periodes als de overgang en de zwangerschappen waar een vrouw mee te maken krijgt. Veel vrouwen gebruiken bovendien de anticonceptiepil. Dit ontregelt de hormoonhuishouding nog verder. Zo is maar weinig bekend dat oestrogeen – het hormoon dat voor een voorspelbare menstruatie zorgt – stress opjaagt en zorgt dat het langer in je lichaam blijft terwijl testosteron – het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon – het juist dempt.

Negentig procent van alle testpersonen bij onderzoeken naar stress zijn mannen heeft de Amerikaanse psychologe Kelly McGonigal uitgevonden. Daar is de hele Fight Flight Freeze theorie vandaan gekomen, vechten, vluchten of verstijven. Recent onderzoek heeft aangetoond dat het maar zo zou kunnen zijn dat dat een typische mannelijke reactie is op stress. De mannen gingen in de oertijd op pad en kwamen met allerlei narigheid in aanraking. Van beren en andere wilde dieren tot andere vechtlustige volksstammen. Maar dat gold niet voor vrouwen natuurlijk, die moeten heel veel zwanger zijn geweest of kinderen hebben gehad die ze verzorgden. Zij verzamelden voedsel rondom de nederzetting. Als er gevaar dreigde gingen zij niet vechten of vluchten maar ontfermden ze zich over hun kinderen of elkaar. Vanuit die gedachte is de ‘tend and befriend’ (steun en zorg) respons ontstaan gedurende de evolutie, en dat lijkt me heel aannemelijk.

Stress komt ook steeds vaker voor bij jonge mensen van rond de 18 jaar die nu al een burn-out hebben. Voorheen lag het zwaarte punt bij mannen rond de 50 jaar en bij vrouwen 35 jaar. In de 2 jaar dat ik met ik met het onderzoek bezig was is bij allebei de doelgroepen de leeftijd onder de 35 jaar gedaald. Dat is een enorme explosie onder jonge mensen. Ik ben ervan overtuigd dat dit gecreëerd wordt door een aantal factoren. A- Het binnenkrijgen van te weinig voedingsstoffen, B- Een gestoorde werk- en studieomgeving door alles aan targets en tijdstippen te verbinden, C- Het gebruik van de mobiele telefoon waardoor we niet meer echt aan rust toekomen. Elk verloren momentje bij wachtkamer of bushalte vullen we met de telefoon waardoor we altijd aan staan en niet meer tot rust komen.

Stressologie werkt bij iedereen die ervoor open staat. Ook bij kinderen en ouderen. Bij ouderen die niet meer zo goed kunnen bewegen zit het probleem vooral in een magnesium en vitamine C te kort. Als je stress hebt verbruik je namelijk te veel. Daar komt bij dat er in het eten tegenwoordig beduidend minder vitamines en mineralen zit omdat veel op kunstmest gekweekt wordt. Ook daarover vertel ik uitvoerig in het boek. Je zou het niet direct verwachten maar voeding speelt een cruciale rol als het gaat om stress.

Richt jij je vooral op werk gerelateerde stress of juist privé stress?

Privé! Mensen denken al snel dat ze stress hebben van hun werk maar bij een van de grootste onderzoeken die gedaan zijn zag je dat stress vooral ontstaat als gevolg van gebeurtenissen die mensen meemaken in hun privéleven. Het overlijden van een kind of partner, een echtscheiding, ziek worden, het overlijden van naasten, dat zijn de grootste stress veroorzakende gebeurtenissen. Alle gebeurtenissen hebben een stresswaarde. Het overlijden van een kind of je partner is het ergste wat je mee kunt maken en krijgt honderd punten. Een echtscheiding 73 punten. Als je in een jaar meer dan 150 punten scoort is de kans dat je het jaar erop ziek wordt van stress 50 procent. Als je meer dan 300 scoort is de kans dat je ziek wordt maar liefst 80 procent! Dit concludeerden onderzoekers in de jaren 60 al. Het was de eerste keer dat er een relatie tussen stress en fysieke ziektes werd ontdekt. Die gebeurtenissen waren toen vooral privé gerelateerd (80%) en veel minder werk gerelateerd (20%). Dat ligt nu misschien wat anders omdat tegenwoordig de grens tussen werk en privé vervaagd is maar de grondgedachte blijft overeind. De meeste stress creëer je bovendien zelf. Werk is dan een dankbaar slachtoffer. Als je privé beter met stress omgaat ben je ook minder gestrest op het werk.

Is het niet juist voor mensen met stress moeilijk om de Stressologie methode te volgen?

Heb je niet een enorme discipline nodig om met de Stressologie methode aan de gang te gaan? En is dat niet net iets waar mensen met stress moeite mee hebben? 

Ik denk dat dat erg meevalt. Het beleven van stress is zo vervelend dat je ervan af wilt. Alleen, hoe doe je dat? Dat is voor veel mensen een vraag waar tot voor kort geen bevredigend antwoord op is gegeven. Huisartsen weten er ook geen raad mee, kennis over stress maakt net als kennis over voeding geen deel uit van de opleiding geneeskunde. Stressologie brengt met zich mee dat je bepaalde leefregels in acht moet nemen. Je zult bijvoorbeeld elke dag een aantal minuten moeten bewegen. Ook zul je bepaalde voeding en supplementen moeten gebruiken en andere voeding juist moeten laten staan. Je ziet in de praktijk dat mensen die veel stress ervaren geneigd zijn slechter te gaan eten. Zo krijgen ze minder voedingsstoffen binnen en komen dus in een vicieuze cirkel terecht. Dus ja, het klopt dat het voor mensen met veel stress lastig kan zijn om de methode te volgen. Ik zou er echter niet het woord discipline aan willen koppelen. Ik zou het eerder bewustzijn dat je er wat aan wilt doen willen noemen. Je kunt de vraag dan ook goed omdraaien. Als je niet in de gelegenheid bent er wat aan te doen dan weet je eigenlijk al dat je veel te veel stress hebt en in de gevarenzone zit.

Ik neem aan dat je Stressologie hebt uitgetest op mensen in jouw directe omgeving?

Ja, ik heb de methode, toen het nog niet eens een methode was, als eerste getest op mijn moeder die na het overlijden van mijn vader extreem veel stress had. Ze was letterlijk verkrampt van de stress. Ze heeft jaren lopen tobben en is overal naartoe geweest tot ik in contact kwam met een arts voor integrale geneeskunde die de gehele mens als uitgangspunt neemt en werkt met natuurlijke geneesmiddelen. Die deed een levend bloedanalyse bij haar. Zo werd er een druppel bloed onder microscoop gelegd om bloedbeeld te zien. Als je stress hebt gaan rode bloedlichaampjes klonteren waardoor ze niet meer door de uiterste haarvaatjes kunnen en niet meer de cellen kunnen voeden. Daarmee sterft je lichaam af op celniveau. Stress is dan ook eigenlijk gewoon een afstervingsproces, dat klinkt heftig maar het is echt zo. Bij mijn moeder kleefden alle rode bloedlichaampjes aan elkaar. Dat werd veroorzaakt door een tekort aan magnesium. Haar probleem werd verholpen met supplementen, dat was voor mij een openbaring. Als je stress hebt dan verbruik je heel veel vitamines en mineralen als magnesium. Dat gaat samen met het gegeven dat er steeds minder mineralen in ons voedsel zit doordat veel op kunstmest wordt gekweekt waar geen mineralen in zitten, zo ontstaan tekorten en fysieke stress. Ik denk dat er heel veel mensen in Nederland rondlopen met een magnesiumtekort. Net zo goed als dat veel mensen rondlopen met angst- en depressieklachten dat veroorzaakt wordt door een tekort aan het gelukshormoon serotonine. Dat wordt voor 80 procent in je darmen aangemaakt maar als die niet goed functioneren, stress pakt ook heel negatief uit op je spijsvertering, dan kun je zomaar een tekort oplopen. Stress is in mijn ogen ook veel meer een biochemisch proces dan een psychologisch probleem, dat is ook zoiets.

Hoe ben je zelf veranderd door het schrijven van het boek?

Ik ben mij kapot geschrokken toen ik erachter kwam wat ik mijzelf daarvoor qua stress en manier van leven heb aangedaan. Ik heb werkelijk alles fout gedaan wat ik maar fout kon doen. Ik ben er uiteindelijk nog heel genadig vanaf gekomen. Ik heb het wel 6 jaar heel zwaar gehad maar ik heb ervoor zover ik weet niks ernstigs aan over gehouden. En ik ben mij er heel erg bewust van geworden hoe erg stress is en doe er nu alles aan het zoveel mogelijk uit mijn leven te bannen. De chronische stress welteverstaan want er is ook nog zoiets als gezonde stress die komt met presteren. Ik leef er ook echt naar. Ik beweeg elke dag. Ik eet meestal gezond, slik vitamines. Ik leef bewust zodat ik echt minder last van stress heb maar ik sla er niet in door. Er moet nog wel geleefd worden natuurlijk.

Wat is het verschil tussen het boek en de methode?

Het boekt reikt aan wat er allemaal mogelijk is en de methode laat zien hoe je het beste inzet. Een aantal dingen geldt voor iedereen zoals voeding, beweging enzovoorts maar een hele hoop andere dingen verschillen per persoon. Wel geen trauma, wel geen vrouw wel, geen werk etc.

Voor iedereen is stress anders. Dat heeft er mee te maken dat iedereen een uniek immuunsysteem heeft. Je hebt ook een unieke darmflora en dat maakt dat je een andere hormoonhuishouding hebt qua serotonine bijvoorbeeld. Het is de kunst om voor iedereen uit te vinden wat voor hem of haar de optimale oplossing is. Maar één ding staat vast: gezonde voeding is gewoon nummer 1 in de aanpak van stress en het is nog niet zo eenvoudig als het lijkt om goed te eten voor jouw persoonlijke constitutie.

Hoe snel verwacht je dat mensen resultaat zullen boeken?

Als je doet wat ik aanbeveel kun je het al met een uurtje merken. Dat baseer ik op mijn eigen onderzoek. Ik heb al best veel mensen geholpen het afgelopen jaar. Alleen al met de juiste magnesium is al heel veel te winnen. De neurotransmitters en de hormoonhuishouding is bij bijna iedereen verstoort. Maar het slikken van bijvoorbeeld Gaba om dat te fixen moet je niet op eigen houtje gaan doen. Bij verkeerd gebruik bestaat de kans dat je het verder verstoort en dan wordt het erger. Hele simpele dingen als het inzetten van probiotica als je een antibioticakuur hebt gevolgd kan heel veel stress schelen. Sommige kruiden en vitamines hebben binnen een kwartier effect, maar anders leren denken kan een tijd duren en daarvoor heb je persoonlijke begeleiding nodig omdat je onder invloed van stress niet meer helder denkt.

Zou je kunnen stellen dat bepaalde types eerder last krijgen van chronische stress?

Ja, mensen met een perfectionistische inslag, vrouwen vanwege hun ingewikkelder hormoonhuishouding, zogenaamde turbo types, mensen die moeilijk nee kunnen zeggen, mensen die zich voor elk karretje laten spannen, mensen die te veel van zichzelf vergen, mensen die verkeerd eten en een verkeerd leefpatroon hebben, mensen in stresserende beroepen zoals onderwijs en zorg, mensen die weinig autonomie hebben in het werk, mensen die in beroepen werken waar veel met targets gewerkt wordt. De lijst is haast eindeloos. Je kunt het ook geërfd hebben, als je ouders of grootouders veel last hadden van stress dan heb jij dat meegekregen, stress wordt via de genen doorgegeven, net zo goed als jij je stress door kunt geven aan je kinderen. Stress gaat veel verder dan de meeste mensen denken. Mijn jongens hebben mazzel dat mijn stress pas gekomen is toen zij er al waren.

Werkt de methode ook preventief?

Jazeker. Als je ervoor zorgt dat je al je vitamines en mineralen binnenkrijgt word je stressbestendiger en werkt het preventief. Maar als je geen last hebt van stress, ongeveer 10 procent van de mensen heeft weinig tot geen stress, dan doe je er ook niets aan, dan werkt het niet preventief. Maar hoog sensitieve mensen, dat zijn er best veel, tot wel 20 procent van de mensen in sommige onderzoeken, ervaren juist meer stress. Hoe gevoeliger je bent hoe meer gevoelig je ook bent voor stress.  

Wat is het meest opvallende wat jij hebt ontdekt tijdens het onderzoek?

Er zijn een aantal dingen die er voor mij echt uitsprongen. De relatie tussen stress en vitamines en mineralen bijvoorbeeld. Het verschil tussen mannen en vrouwen is een andere (met name bij de onderzoeken naar Fight Flight Fright). Het is echt heel gek hoe vrouwen jarenlang verkeerd bejegend zijn als het gaat om onderzoeken naar stress. Ook heeft het mij enorm verbaasd hoeveel er tegen stress te doen is. En ja, ook hoe groot het probleem is en hoe weinig echte aandacht ervoor is. Iedereen heeft het erover maar er zijn geen echte voorzieningen. Het probleem is maatschappelijk gesproken zo groot dat je bij wijze van spreken een mentaal deltaplan nodig hebt om dit op te lossen maar het wordt gewoon niet als ernstig genoeg gezien. Bizar als je kijkt naar het aantal mensen dat dat door stress is geveld.

Heb je ook tips voor mensen die nú stress ervaren. Wat zij direct zelf zouden kunnen doen?

Het eerste wat ik mensen aanraad is het gebruik van goede magnesium en valeriaan. Mineralen en kruiden dus. Het is echt wonderbaarlijk hoeveel verschil je alleen al hiermee kunt maken. 

Wat zouden mensen echt moeten onthouden na het lezen van het interview?

Maak tijd voor rust. Las meer rustmomenten in op een dag, dat is echt heel belangrijk. Gebruik daarnaast je mobiele telefoon wat minder. Neem smartphonepauzes om een paar keer per dag op ‘uit’ te staan. Uit een Duits onderzoek uit 2014 blijkt dat we onze telefoon gemiddeld 99 keer per dag pakken. We zitten er gemiddeld 2,5 uur per dag op waarvan slechts 20 minuten effectief. De rest van de tijd doen we maar wat. Hierdoor komen we zelfs wanneer we rusten niet tot rust. We staan continue op ‘aan’. Leg je mobiel daarom vaker weg.

Dit interview is afgenomen ongeveer tegelijkertijd met het naar de drukker gaan van het boek Minder Stress met Stressologie van Jurgen Spelbos